32.Gün’ü hatırlayanlar, Mehmet Ali Birand’ın böyle gergin geceler için kullandığı cümleyi neden ödünç aldığımı anlayacaktır:
“Anthropic’in ışıkları o gece sabaha dek sönmedi.”
24 Temmuz akşamı bir mektup dolaşıma girdi. Aslında ilk kimin kaleminden çıktığı net değil. Altında yirmi beş imza vardı. Jensen Huang, Haziran’da açtığı ama o güne kadar hiç kullanmadığı X hesabından ilk paylaşımını yaptı ve mektubu duyurdu. Gece boyunca imza sayısı otuz beşe, ertesi gün elliye çıktı. OpenAI eklendi. Google eklendi. AMD eklendi. Sabah olduğunda Anthropic’ten gelen açıklama şuydu: hiçbir şey.
On beş gün
Gelin bu mektuba nasıl geldiğimizi kısaca tarihlendirelim.
11 Temmuz: Hugging Face saldırıya uğradı. Sonradan öğrenildi ki saldırının arkasında OpenAI modelleri vardı ve OpenAI’ın bunu Hugging Face’e bildirmesi on gün sürdü. Bunu aklınızda tutun, bu detay birazdan işimize yarayacak.
16 Temmuz: Moonshot AI, Kimi K3’ü duyurdu. Bazı testlerde batılı rakiplerini yakaladı. Fiyatı da çok daha ucuz.
21 Temmuz: ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yönetimin Çinli şirketlerin Amerikan fikri mülkiyetini çalıp çalmadığını inceleyeceğini söyledi.
22 Temmuz: Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi direktörü Michael Kratsios, K3’ün Anthropic modellerinin çıktıları damıtılarak yapıldığını iddia etti. Tekniğin meşru kullanımları olduğunu kabul etti, ama Amerikan teknolojisini gizlice ve büyük ölçekte ele geçirmek için kullanılmasının kabul edilemez olduğunu ekledi. Anthropic’in politika direktörü olayı endüstriyel casusluk olarak niteledi.
Bu ismi de aklınızda tutun. Yazının sonunda tekrar karşımıza çıkacak.
24 Temmuz: “Open Weights and American AI Leadership” başlıklı belge dolaşıma girdi. Yirmi beş imzayla başladı, aynı akşam imza sayısı otuz beş oldu, OpenAI da dahil.
25 Temmuz: Elli şirket bu mektubun altına imzasını koydu. Google ve AMD de imzacıların arasına katıldı.
Küçük ama önemli bir detay vereyim, mektubun yazarı yok. Altında imzası olan hiçbir kurum “biz kaleme aldık” demiyor. Huang’ın kendi ifadesi de bunu doğruluyor, Nvidia’nın imzaladığı bir mektubu paylaştığını söylüyor. Yani Nvidia yazar değil, imzacı. Metnin iki kopyası var, biri Nvidia’nın sitesinde PDF olarak, diğeri Microsoft’un kurumsal sorumluluk sayfasında duruyor. İmza listesi güncellenen sürüm Microsoft’taki, dolayısıyla belgenin sahibi Microsoft gibi görünüyor. Elbette bu bir çıkarım, kesin bir bilgi değil.
En önemli detay: Anthropic ve Amazon imzacıların arasında yok. SpaceXAI da yok, ama Elon Musk kişisel hesabından mektuba tam destek verdiğini yazdı.
Mektupta ne var?
Mektupta dört tez var. Açık ağırlıklar yapay zekâ ekonomisine erişimi genişletir. Rekabeti güçlendirir. Müşteriye kontrol verir, vendor lock-in’den korur. Ve dördüncüsü, en tartışmalı olanı: güvenliği artırır. Sadece kapalı modellere güvenmek doğası gereği güvenli değildir, çünkü kapalı sistemler de ihlal edilebilir ya da dışarıdan tespit edilemeyecek şekilde sorunlu olabilir.
Talep de net: açık modellere erken kısıtlama getirmeyin, frontier birkaç şirkete sıkışmasın ve distilasyonu fikri mülkiyet gaspıyla karıştırmayın.
Ama metinde ciddi muğlak bir nokta var. Mektup “hukuka aykırı değer çıkarma çabaları”nın meşru kaygı doğurduğunu kabul ediyor. Ama hukuka aykırının ne olduğunu tanımlamıyor. Cümle döngüsel: meşru teknikler meşrudur, hukuka aykırı çabalar kaygı vericidir. Net anlaşılmamış olabilir, bunu mutfaktan örneklendirelim.
Rakibinizin restoranına gidiyorsunuz. Sosunu tadıyorsunuz. Dönüp benzerini yapıyorsunuz. Bu tamamen yasal ve gastronomi zaten böyle ilerliyor. Sanırım kimse buna itiraz etmez.
Rakibinizin tarif defterini izinsiz almanız ise ticari sır ihlali. Çıktı aynı, edinme yolu farklı. Hukuk çıktıyla değil, yolla ilgileniyor.
Distilasyon meselesinde bu hangi durum? Tatmak mı, defteri almak mı?
Mektup cevap vermiyor. Bence verse elli imza toplayamazdı.
Cevabı vermek, “hukuka aykırı”nın içini doldurmak demek. İçini doldurmak da kaçınılmaz olarak taraf tutmak. Ya kapalı model sağlayıcısına sözleşmeyle sınır çizme hakkı tanırsın ya da o sınırın hükmü olmadığını söylersin. Her iki durumda da imzacıların bir kısmı imzalamaktan kaçınırdı.
Metinde “terms of service” ifadesinin hiç geçmemesi bu yüzden anlamlı. Aslında gerçek anlaşmazlık tam olarak orada ve metin oraya hiç dokunmuyor. “Erken kısıtlama” diyor ama eşik yok. Neye göre erken belli değil. “Frontier birkaç şirkete sıkışmasın” diyor ama kaç şirket yeterli, sayı yok.
Aslında en garip önerme şu: korumalar, kapalı sistemleri varsayılan olarak güvenli saymak yerine gerçek ve kanıtlanmış zararlara bağlanmalı.
Kafamda oluşan garipliğin temeli ispat yükü. Mektup diyor ki kısıtlama getirmek istiyorsan önce zararı göster, varsayımla hareket etme. Düşünceleri şu olmalı: varsayımsal zarar sonsuzdur, herkes her teknoloji için bir zarar hayal edebilir ve hayal yeterli olursa güçlü oyuncu rakibini engelletebilir.
Ama burada atladıkları bir nokta var. Yapay zekâ artık basit bir teknolojik yenilik değil. İlaç, havacılık ve nükleer enerjide de bu mantık işlemiyor. Mesela uçak düşene kadar sertifikasız uçurmanıza izin vermezler.
Elbette mektup basitçe kanıt beklemeyi değil, açık ağırlığın kanıt üretmeyi mümkün kıldığını savunuyor. Titiz benchmarking, değerlendirme ve red team’i açıkça yazmış. Yani yayın öncesi mekanizmaları reddetmiyor.
Ama tam da çelişki burada doğuyor. Çünkü metin bu konudan bir paragraf önce, ağırlıkların yayınlandıktan sonra geliştiricinin kontrolünden çıktığını ve değiştirilmiş sürümlerin izlenmesinin zor olduğunu kendisi kabul ediyor. Kanıtın bir kısmı ancak yayından sonra üretilebiliyorsa, o kanıt geldiğinde müdahale edilecek bir şey kalmamış olabilir. Bu çözülmemiş bir soru ve mektup buna cevap vermiyor.
Kimse kendi elindekini açmıyor
Mektuba gelen en çok ses getiren eleştiri, Anthropic’te çalışan bir araştırmacıdan geldi. Julian Schrittwieser üç tweet attı.
Birincisi Huang’aydı. “Madem artık açık kaynağa inanıyorsun, CUDA ve GPU sürücülerinin açılmasını heyecanla bekliyorum,” dedi.
İkincisinde Nadella’ya seslendi. “Windows ve Office’in açık kaynak olmasını sabırsızlıkla bekliyorum.”
Üçüncü tweetiyle de muhtemelen kendini daha net açıklamak istedi. Açık ağırlıklı modellere karşı olmadığını, faydalı olabileceklerini, ama tarihsel olarak açık kaynağa şiddetle karşı olan şirketlerin birdenbire açıklık savunucusu olmasını ilginç bulduğunu yazdı.
Aslında gerçekten de doğru. Nvidia açık ağırlıklar için lobi yaparken en önemli ürünü kapalı. CUDA tescilli ve kapalı kaynaklı bir ürün. Mektubun vendor lock-in paragrafı Nvidia’nın kendi iş modeline uygulandığında komik duruyor.
Listeye bakınca Nvidia tek de değil. Ollama, Cloudflare, Baseten, Fireworks AI imzacı. Hepsi inference katmanında. Model emtialaşınca kazanan onlar. Ya da Palantir, geçtiğimiz ay kamuda çalışan uygulamalarında Nemotron kullanacağını duyurdu. Yani bedava model, paralı platform.
Ve elli imzacının hiçbiri açık ağırlıklı model yayınlama taahhüdü vermiyor.
Toparlayacak olursam, herkes komşusunun elindekinin açılmasını savunuyor.
Bunu görmüştük
Muhtemelen aranızda bunları çok net hatırlayanlar olacaktır. Zamanın Microsoft CEO’su Steve Ballmer, Linux’u kanser olarak nitelemişti. Patent tehditleri dönemi yaşandı. İki taraf da diğerinin varlığını meşru saymıyordu. Sonra ne oldu?
Microsoft GitHub’ı satın aldı ve dünyanın en büyük açık kaynak katkıcılarından biri oldu. Birçok önemli ürününü açık kaynak yaptı. Yani kimse kimseyi öldürmedi. İkisi de kaldı, ve ikisi de diğerinin varlığından fayda gördü. Yani “hem kapalı hem açık gerekli” cümlesi uzlaşmacı bir orta yol arayışı değil. Olması gerekenin tarifi.
İki tarafın en güçlü argümanları
Kapalı tarafın argümanı geri dönüşün olmamasını öne sürüyor. Yani bir modelin ağırlıklarını yayınladığınızda geri çağırmanın yolu yok. Dosyayı on binlerce kişi indirmiş, üzerine ince ayar yapılmış türevlerini oluşturmuş ve bunlar dolaşıyor, hangisinin ne yaptığını takip etmeniz imkânsız.
Açık tarafın argümanı ise monokültür. Bu kısmı yazılım tarafından bilirsiniz. Herkes aynı sistemi çalıştırıyorsa, o sistemdeki tek bir açık herkesin açığı olur. Gelişmiş yapay zekâ üç dört şirkette toplanırsa aynı şeyi yaşarız. Aynı model, aynı zafiyet. Ve o modeli inceleyemediğiniz için zafiyeti saldırgandan önce bulma şansınız da yok. Kapalı bir sistem sessizce hatalar taşıyabilir, bunu dışarıdan göremezsiniz. Devamı daha somut, saldıran kadar savunanın da modele ihtiyacı var. Örneği tam da bu hikayenin içinden çıkıyor.
Hugging Face, 11 Temmuz’daki saldırıyı analiz etmek için önce Anthropic’in Fable 5’ini kullanmayı denedi. Olmadı. Modelin guardrail’leri, Hugging Face’in kendini savunmaya çalıştığını saldırıdan ayıramadı. Kendilerine yapılan saldırıyı inceleyen ekip, kullandığı model tarafından engellendi. Mektubun, savunucuların karşılaştırılabilir yetenekli modellere erişmesi gerektiğini söyleyen paragrafının arkasındaki gerçek hikaye bu. Soyut bir kaygı değil, yaşanmış bir vaka.
İki argüman da tutarlı. İkisi aynı anda doğru olabilirler.
Nereye bakmalı
Sonuçta bu mektup bir X paylaşımı. Herhangi bir anlaşma değil. Tek bir taahhüt içermiyor. İmzacılar belli bir çizgide gözükebilir ama ABD hükümeti içinde çatlak mevcut. Yukarıda adı geçen Kratsios, distilasyonu gizli ve büyük ölçekli bir el koyma olarak tanımladı. Trump’ın yapay zekâ ve kripto konularındaki eski danışmanı, şimdi Başkanlık Bilim ve Teknoloji Danışmanları Konseyi eş başkanı David Sacks ise aynı hafta kapalı modellere sahip şirketleri açık kaynak rakiplerini yasaklatmak için lobi yapmakla suçladı, bunu düzenleyici ele geçirme olarak niteledi ve o şirketleri duopol diye tanımladı.
Aynı yönetim, aynı hafta, ters yönler. Kısaca biri Anthropic’in mağdur olduğunu söylüyor, diğeri tekelci olduğunu. Bence bir şeyler olacaksa bu mektuptan sonra değil, hükümet içindeki bu tartışmanın sonucuna göre olacak.
Kapalı modelde birinci sıradayken kısıtlama savunmak tutarlı bir pozisyon. Aynı zamanda en çok çıkar çatışması taşıyan pozisyon. Elli imzacının hepsinin duruşu kendi pozisyonuyla uyumlu. Anthropic’in duruşu da öyle.
Fark şu: Anthropic bunu tek başına yapıyor, ve bunun bir maliyeti var.
Bu onu haklı yapmıyor. Sadece yalnız yapıyor.
Dipnot: Geçtiğimiz haftalarda prediction market konusunda bir yazı yazmıştım. Hazır yeri gelmişken tekrar göz attım. Polymarket’ta yıl sonunda en iyi modele sahip olma olasılığı Anthropic için yüzde 63. Google yüzde 11, OpenAI yüzde 9.