Yapay Zekâ, Arama Sayfasını Tekelleştiriyor mu?

Google Web Guide arama deneyimini bilinmez bir sistemin içerisine hapsediyor.

Google, “arama deneyimini iyileştirmek” gibi güzel bir ambalajla yeni bir özelliği daha duyurdu: Web Guide. Bu sistem, sonuçları yapay zekâ destekli başlıklar altında özetleyip yeniden sunuyor. Google sistemin hızlı, kullanışlı ve eskisine göre çok daha iyi olduğunu söylüyor. Fakat bu “daha iyi” kimin için?

Kullanıcı için mi? Yalnızca Gemini’ın anlayabildiği ve uygun bulduğu içerik üreticileri için mi?

Artık görünmek için iyi bir kaynak olman yeterli değil. Google’ın yapay zekâsı seni anlamalı, uygun görmeli ve kendi gündemine dahil etmeli. Geri kalanlar içinse arama sayfası sessizliğe gömülüyor diyebiliriz.

Aslında bunu yapay zekâ çıktığı ilk andan beri konuşuyoruz. Ama arama dünyasının başrol oyuncusu da sisteme etkili şekilde dahil olmuşken aklımızda tek bir soru var: Google bilgiye erişimi kolaylaştırıyor mu yoksa kimin bilgiye erişebileceğini kendisi mi belirliyor?

Bağlantı Yoksa Seçim de Yok

Web Guide, elbette kullanıcıya daha iyi bir deneyim sunduğu iddiasıyla sahneye çıkıyor. Fakat bunu yaparken arama motorunun kurucu vaadi olan seçme hakkını da sessizce ortadan kaldırıyor. Artık karşımızda sırayla dizilmiş linkler olmayacak.

Yaptığımız sorgu başlıklara ayrılıyor, her başlığa kısa bir AI özeti ekleniyor. Dahası bazı başlıkların altında kaynak bile bulunmuyor.

Peki biz ne yapıyoruz? Tıklamıyor, sadece okuyoruz. Bir anlamda karar yetkisi kullanıcının elinden alınıyor ve yalnızca yönlendiriliyor. Yani seçim ekranı, yerini kurgulanmış bir bilgi akışına bırakıyor.

Google bunu bize “daha düzenli ve temiz” bir arama biçimi olarak sunuyor.

Öyle mi? Artık arama sonuçlarını değil de Gemini’ın bize sunduklarını görebiliyoruz. Kullanıcı önceki sistemde seçen kişi iken şimdi sadece gösterileni tüketen biri. Ve bu fark, ekranın yapısının ötesinde bilginin kontrolünü tamamen değiştiriyor.

İçerik Artık Hatırlanabilirlik için Var

Web Guide sonrası dönemde içerik, sistemin hafızasında yer edinebilmek için yazılacak. Burada ana hedef modelin hatırlaması. Yani Google'ın yeni sisteminde içerik kullanıcıya ulaşmadan önce, Gemini’ın filtresinden geçiyor. Sayfanızdan cümle cevap içerisinde yer alsa da sayfanız gözükmüyor. Ya da fikriniz özetleniyor ama referans verilmiyor.

Burada içerik üreticisi, sistemini dilini ve önceliklerini bilmek zorunda. Ama aynı zamanda yapay zekâya içerik üreten pasif bir kaynak haline geliyor.

Gemini Seçimlerini Neye Göre Yapıyor?

Tam burada aklıma şu sorular geliyor:

• Hangi sayfalar dahil ediliyor?

• Kaynak olarak ne kabul ediliyor?

• Farklı görüşler nasıl filtreleniyor?

Bu soruları daha da çoğaltmak mümkün. Ama sistem içerisinde cevabı yok ne yazık ki. Web Guide bu kapalı devre sistem ile sınırları belli olmayan bir algoritmanın içerisinde çalışıyor. Aynı zamanda bu kapalılık editoryal sorumluluk taşımayan bir düzenleme anlamına geliyor. İçeriğin neden seçildiğini ya da dışarıda kaldığını kimse bilmiyor. Bilmeyecek de.

Bilginin Tekelleşmesi

Bu tür yapay zekâ sistemleri bilgiye hızlı erişim sağlıyor. Fakat bunun da bedeli ağır oluyor: çeşitlilik kaybı.

Gemini, bir sorguya en sade, genel ve yaygın cevabı sunuyor. Basit değil mi? Ancak bununla beraber tartışmalı görüşler, marjinal fikirler, bağımsız analizler sistemin dışında kalıyor. Bir anlamda herkes için basit ve hızlı olan cevap düşünce açısından en zayıf olan haline geliyor. Böylece alternatif bakış açılarının görünürlüğü sistematik anlamda azaltılıyor.

Sistem Kimin için Kuruluyor?

Sorgu sisteme giriliyor. Gemini içeriği seçiyor, kullanıcı sunulanı görüyor. İçerik üreticisi görünmeden katkı sunuyor. Bilgiyi seçen görünmez aktör Google. Ama burada Google’ın rolünü editör olarak tanımlamak küçümsemek olur. Aslında tam olarak rolü kimin hangi bilgiye erişeceğini belirlemek.

Bunu yaparken de oldukça rahat. Çünkü şeffaf ve hesap verebilir değil. Fakat sistem böyle işleyecekse görünürlüğün ve bilginin tek sahibi.

Bu Sistem Kimseye Eşit Davranmaz

Google bu sistemi bize bir yenilik olarak sunsa da aslında eski sistemde olduğu gibi yapay zekâ ile birlikte bilgiye erişimi kontrol etme çabasının bir provası.

Şeffaf şekilde işlemeyecek olan bir sistem için görünürlük hakkı kaç kişinin elinde toplanacak?